yaban domuzu

YABAN DOMUZU

İri gövdesi, kalın ve kuvvetli bacakları ve büyük başı ile güçlü bir görünüşe sahiptirler. Kırçıllı siyahtan açık boza kadar değişik renklerine rastlanır. Yaşlı erkekler kırlaşmış bir görünüm alırlar. Kılları sert ve uzundur. Renkleri kışın daha koyudur. Köpek dişleri gelişmiştir. Erkeklerde alt çenedeki köpek dişi 18-20 cm. kadar uzun olur ve ay şeklinde geriye kıvrıktır. Bunlara bazı yörelerde "çalak" denir. Üst köpek dişi daha kalın ve kısa olup yukarı doğru kıvrılmıştır. Dişilerin köpek dişleri erkeklere nazaran çok küçüktür. Burun kısmı uzun, ucu yassı ve oldukça serttir. Toprağı kazıp eşeleyecek yapıdadır.
İyi bir örtüye sahip her türlü ortamda yaşar. Ancak yapraklı ve karışık ormanları tercih eder. Sazlıklar, sık çalı, kamış, saz ile çevrili bataklık, göl ve akarsu kenarlarında, sık çalılıklarla kaplı meralarda yaşar.
Genellikle gece dolaşır ve yayılırlar. Gündüzleri ormanın, çalılıkların veya sazlıkların sık yerlerinde yatarlar. Yerini sık sık değiştirir. Kızışma devresi dışında dişiler, yavrular ve genç erkekler sürüler teşkil ederler. Sürü başı genellikle yaşlı bir dişidir. Yaşlı erkekler tek dolaşırlar, bazen grup oluştururlar. Yaşlı, güçlü erkeklere 'azılı" dişilerine "beniş", yavrularına "moza" veya "potak" denir. Bölgeler e göre değişik isimler alırlar. Azılıya Diyarbakır'da "erkana", Kastamonu çevresinde "çalgıç" denir. Ekim, kasım ayları içinde çiftleşirler. Dişiler şubat sonu mart başında bir seferde 6-12 yavru doğururlar. Çok iyi yüzer ve sıcak havalarda çamur içinde yatmayı çok severler. Bu davranışın altında yatan gerçek yaban domuzlarının ter bezlerinin olmamasıdır. Domuzların bilinenin aksine kendi pisliklerinin
Bir gece içinde yatağından 5-20 km. kadar uzağa gider, karnını doyurarak geri dönerler.Yaban domuzları 20-25 yıl yaşarlar. Yaban domuzu yurdumuzda Orta ve Doğu Anadolu'da barınmalarına uygun çalı ve orman örtüsü bulunmayan geniş step ve düzlüklerin bulunduğu birkaç il dışında her tarafta rastlanır. Ormanlık alanlarda daha bol miktardadır.
Domuzlar hem otobur, hem de etobur canlılardır. Beyin ve koku alma özellikleri çok gelişmiştir. Beslenmelerinde özellikle palamut, ceviz, kestane, fındık vs. gibi tohum ve meyveler yanında bitki artıkları içerisindeki solucan ile böcekler de önemli yer tutar. Ağaçların altındaki yapraklar içerisinde bulunan bu bitkisel ve hayvansal gıdaları bulup yemek için burnu ile toprağı karıştırırlar. Bu esnada geriye kalan bitki artıkları içerisindeki tohumlar toprağa karışır ve çimlenir. Ormanda belli bir zaman sürecinde ağaçlar yaşlanırken, yeni fidanlar da arkadan gelerek ormanın gençleşmesini sağlar. Böylece ormanda devamlılık söz konusudur. Bunu da sadece ve özellikle yaban domuzları sağlayabilir. Ormanın sağlığı, içinde bulunan yaban domuzuna bağlıdır. Hem ormanımız olsun, hem de yaban domuzları bulunmasın demek; doğanın yapısına uymaz. Kültür bitkilerine verdiği zararın yanı sıra, inancımızdan kaynaklanan (etinin haram oluşu) nedenlerle orman için bu kadar yararlı olan yaban domuzlarını düşman kabul etmek doğru değildir. Sonuç olarak; sağlıklı ormana sahip olmak istiyorsak yaban domuzlarına da yaşama hakkı tanımak zorundayız. Yani, ormanımızdan domuzu eksik etmemek gerekir.
Dikkat: Ayrıca yaban domuzunun etinde "trichin" denilen parazitin olma olasılığı yüksektir. Etinin yenilmek istenmesi halinde, bir veteriner gözetiminden geçirilmesi gereklidir. Yaban domuzuna yerleşen parazitler ve yerleşim bölgeleri şunlardır:
Trichina spiralis : Adale içerisinde ve bağırsakta.
Cysticercus tenuicollis : Karaciğerde.
Cysticercus cellosa : Beyin, adale ve gözlerde.
Not: Bu parazitlerin domuz etinde varolup olmadığına dair karar verme yetkisi veteriner hekime aittir.
Yurdumuz dışında Avrupa ülkelerinin tamamında, Batı Rusya'da, Kafkasya'da, Iran, Afganistan, Tibet'e kadar yayılış gösterirler. Ortadoğu ülkelerinde, Irak, Suriye, Lübnan ve İsrail'de, Kuzey Afrika'da Mısır, Tunus ve Cezayir'de yaşarlar.
Kaynak:

Avcının Temel Eğitim Kitabı

Yaban domuzunu tanıyalım

Yaban domuzları ile ilgili derlemeye başladığım kaynaklarda ulaştığım ilk detaylı bilgi Amerika da bulunan bir üniversitenin araştırmasıdır. Elimden geldiğince Türkçe'ye doğru bir şekilde tercüme ettim. Genel tanımlar ve alışkanlıklar konusunda bize ışık tutabilecek detaya sahip.

Familya : Suidae
Latince Adı : Sus Scrofa
Coğrafi Dağılım ve Bölgeler

Domuz familyasının içinde en büyük çeşitliliği yaban domuzları oluşturur. Genel olarak Avrupa, Asya, Kuzey Afrika da bulunur. Bununla beraber ada coğrafyaları olan, İngiliz Adaları, Korsika, Sardunya, Japonya, Sri Lanka, Ryukyu Adaları, Tayvan, Sumatra ve Doğu Hindistan adalarının bir kısmında da bulunurlar. Domuz familyaları insanlığın ilerleyen tarihinde daha sonraları evcilleştirilmiş hayvanlar olarak da addedilmiştir. Şu an itibari ile Sus Scrofa yani yaban domuzu hemen hemen her yerde bulunabilir ve özellikle ormanlık ve yüksek arazilerde bulunurlar.

Yaşam Alanı ve Habitat

Yaban domuzları geniş bir çevre yelpazesinde bulunmasına rağmen, genellikle nemli ormanlarda fundalıklarda ve çalılıklarda boy gösterir. Özellikle meşe ormanları ve sazlıkların bol ve sık olduğu yerleri tercih ederler. Çok sert kış şartlarında ve soğuktan meydana gelen yiyecek azlıklarında çok uzun mesafeler katederek yiyecek bulma kapasitesine sahip olduğu kanıtlanmıştır. Ciddi ısı değişimlerine hassastırlar. Yaban domuzlarının suda veya çamurda debelenerek postlarında oluşturdukları tabakayla, ideal ısılarını koruma konusunda bir teknik geliştirdikleri gözlemlenmiştir. Ve bu hareketin aynı zamanda böcek ve sürüngen sokmalarına karşı koruma oluşturduğu da bilinmektedir. 50 derecenin altında rahat edemeyeceği gibi ters olarak sıcak havalarda güneş çarpmasına karşı da dayanıksızdırlar.

Fiziksel Tanımlama

Ağırlık : 50 ila 350 kg
Uzunlık : 90 cm ila 180 cm

Yaban domuzları sert ve kısa tüylerden oluşan kaba bir posta sahiptirler. Renkleri koyu griden kahverengine giden bir yelpaze içinde değişiklikler gösterir. Kafa ve gövde uzunlukları 900 – 1800 mm civarlarında kuyrukları da 300 mm civarındadır. Omuz yüksekliği 550 ila 1000 mm arasında olur. Ortalama ağırlıkları 50 ila 300 kg arasında değişir. Erkekler genellikle dişilerden iridir. Yaban domuzları sürekli gelişen 4 ana dişe sahiptir. Bu dişler diğer dişlerin arasında olmakla beraber her biri üst ve alt çenenin çeyrek dairelerinde , bulunur.

İnsanların yaşam alanlarına yakın yaşamaları sonucu genetik değişikliklere uğrayan yaban domuzlarında değişkenlik gösteren deri renkleri, kuyruk uzunlukları ve burun (zurna) tipleri gözlemlenmiştir.

Üreme

Çiftleşme mevsimi şiddet içeren bir zaman dilimidir. Genellikle erkekler dişilerile eşleşebilmek için kavga ederler. Erkek domuz sürekli olarak alt dişlerini üst dişlerine sürterek keskinleştirme yetisine sahiptir. Keskinleştirilen dişler, çiftleşme dönemlerinde sıklıkla silah olarak kullanılır. Yaban domuzu familyasının erkek bireyleri karnın yan kısımlarında, çamur ve reçine ile kalın tabakalar oluşutururlar. Bu tabakalar dişiler için yapılan kavgalarda ölümcül diş yaralarını engellemek amaçlı kullanılır. En agresif erkekler bir çiftleşme döneminde 8 dişiye kadar çiftleşebilir ve 8 dişiyi hareminde tutabilir.

Ilıman bölgelerde dişiler ,ilkbaharda bir batın yavru verir. Tropikal bölgelerde yavrulama/üreme yıl boyu devam eder fakat genellikle nemli mevsim zamanlarında gerçekleşir.

Dişiler 21 gün kızanda kalır ve bu dönemin 3 günü ılımlı ve kabul edicilerdir. Çiftleşme gerçekleştikten sonra yavrular 115 günlük bir gebelik sürecinden sonra doğarlar. Ortalama hamilelik süresi 100-140 gün arasıdır. Anne bir batında 1 ila 12 yavru doğurabilir. Genellikle 4 ve 8 arasıdır. Cinsel yetişkinliğin 8-10 aylıkken oluşmasına rağmen dişiler 18 aylık olmadan üremezler. Erkekler ise 5 yaşından önce dişilere ulaşabilecek güce ve iriliğe sahip olamazlar.

Dişi yaban domuzu ot ve çimen üzerine hazırlanmış bir yuvaya doğurur. Yavrular doğduktan sonra bir süre bu yuvada zaman geçirirler. Yaban domuzu dişileri yavrularını koruma konusunda üst düzeyde agresiflerdir. Bu üst düzey agresiflik ve dikkate rağmen sadece doğan yavruların yarısı olgunluk ve yetişkinlik dönemlerine geçebilir. Çoğu, hastalıklara ve doğadaki diğer yok edicilere yenilmektedir. Yavrular 3-4 ay kadar emzirilir ve anne tarafından ilgi görür. Genellikle bir sonraki gebelikten önce bağımsız hale gelirler.

Yaşam Süresi

Yaban domuzlarının genel yaşam süresi 10 yıldır. 27 yıl yaşamış yaban domuzu kaydı dünya üzerinde mevcuttur. Genç ölüm oranı yüksektir.

Davranış

Avrupadaki yaban domuzları, genellikle gözlenen 20 li sürülere nazaran bazen 100 lü sürüler halinde bulunabilir. Bu sürüler yavruları,gençleri ve dişileri kapsar. Erkek domuzlar yetişkinliğe ulaştıkları zaman sürüyü bırakırlar ve tek başlarına yaşamaya devam ederler. Sürüler genel olarak çok çok büyük alanları dolaşırlar ama göç etmezler. Yaban domuzları daha çok şafak vaktinde, günbatımında ve gece aktiflerdir.
Yuva Bölgesi

Bilimsel araştırmaların belirtmesine göre yaban domuzlarının yuva ve yaşam bölgeleri 100 – 400 hektar arası değişmektedir. Erkek domuzların bölgeleri dişilere göre daha geniştir hatta iki katına yakındır.

İletişim, Algı ve Sezgi

Koku alma duyuları domuzların en gelişmiş özelliklerinden. Burun kasına bağlı büyük yuvarlak kıkırdak domuzun burnuna ekstra hareketlilik ve esneklik kazandırır. Yaban domuzu ileri düzeyde bir tat alma duyusuna sahiptir. Bilinmeyen nesneleri tat duyuları ile çok çabuk ve kolay tanımlayabilme yetisine sahiptir. Yaban domuzlarının iyi derecede görme yeteneğinden yoksun olduğuna inanılır. Gözleri , önden görüşü çok zayıflatacak şekilde kafanın yanlarında bulunur. Yaban domuzları homurdanarak ve çığırınarak sesli iletişim kurarlar.
Yemek Alışkanlığı

Yaban domuzu otobur ve etobur olarak seçim yapmadan beslenir. Yosunlardan sebze meyveye, cevizden meşe palamutuna, sürüngenlerden böceklere uzanan çok geniş bir besin yelpazesine sahip olduğu için, yemek bulması kolaydır. Bu kolaylık yaban domuzlarının çöllerden tutun dağlık arazilere kadar birçok çevrede yaşamlarını sürmesini sağlamıştır.

Yok Edicileri

Yaban domuzlarının bilinen en büyük yok edicisi, insandır. Erişkin domuzlar; ayılar, vahşi iri kedi türleri, ve timsahlar tarafından avlanır. Genç ve küçük yaban domuzları, büyük yılanlar, büyük sürüngenler, vahşi kediler ve kurtlar tarafından avlanır. Yaban domuzları tehdit altındayken ileri derecede agresif ve gözüpeklerdir. Sürekli gelişim gösteren ve keskinleştirebildilkleri dişlerini ; bunun yanında da , hacimlerinin tüm kuvvetini saldıranı incitmek ve devre dışı bırakmak için kullanırlar.

Yaban Domuzlarının Ekosistemdeki Rolleri

Doğuştan itibaren ekosistem içinde yer alan domuzlar, toprağı karşıtırarak farklılaşmasına, yeni tohumların kolonilenmesine ve meyve tohumlarının yayılmasına sebep olurlar. Bilhassa genç olan domuzlar, iri yok edici etoburlar için önemli bir av ve besin kaynağıdır. Ama bunun yanında küçük hayvanları yiyerek sebze ve meyve birimlerine zarar vererek ekosistem içinde zararlılar arasında da yer alırlar.

Hazırlayan : Tanya Dewey ve Jennifer Hruby

Türkçeye Çeviren : Deniz Diren

yaban domuzunun yaşını nasıl anlarım

YABAN DOMUZLARININ YAŞINI NASIL ANLARIZ

Çoğu zaman vurulan yaban domuzlarının yaşı merak edilir ama net bir sonuca ulaşamayız. Geçmişte sadece vurulmuş domuzun boyuna cüssesine göre tahminler yürütürdük ama sadece gerçeğe hiçbir dayanağı olmayan bir tahmin olarak kalırdı. Bu tahminlerin zayıf olma ihtimali ve bir bilimsel yöntem bulma isteği bizi araştırmalara yöneltti.

Yıllar boyu doğal yollarla veya vurulma sonucunda ölen yaban domuzları üzerinde yaptığımız incelemelerde hatrı sayılır miktarda çene kemiği biriktirdik. Ve bun çene kemiklerinin üzerinde yaptığımız incelemeler ve karşılaştırmalar sonucunda artık dişlere göre yaş tespiti yapabilmeye başladık.

Size kesinlikle temin edebiliriz ki bu diş sistemini geliştirmeden önce cüssesine ve kesici azılarına göre yaptığımız bütün tahminler yanlış çıktı. Çünkü vücut ağırlığı ve boy kesinlikle büyük değişkenlik göstermektedir. Kesici azılarda genetik olarak değişkenlik göstermektedir. Bu yüzden tahminlerin %100 sağlıksızdır.

Bir yaban domuzunun yaşını belirlemek için domuzun alt çenesinin arka sırasını gözlemlemeniz yeterlidir.Tabi şiddetle bu gözlemi yapacağınız domuzun ölü olmasını tavsiye ederiz. Aksi takdirde tüm riskleri kendi bilincinizle üstlenmeniz gerekmektedir. Bu gözlemi yapabilmek için yanak ve dudakları temizleyerek alt çeneyi ortaya çıkarmanız ve ağzı açabildiğiniz kadar açmanız gerekecek. Aşağıdaki bilgilerle elinizdekini karşılaştırarak basit bir şekilde domuzun yaşını tespit edebilirsiniz.

Bu diş domuzun melez olduğunu gösterir bu dişi kaale almayın. Bu her yaş domuzda rastlayacağınız bir diştir. Başlamak için bir diş vardır ki, domuzu hakkında bize bazı bilgiler verebilir. En soldaki diş söylediğimiz gibi yaş belirlemede bizim için kriter değildir. Çünkü her domuzda bu dişe raslamayacaksınız. Bu yalnızca melez domuzlarda olur.

Sıradan yaban domuzları çenenin arkasında sıralı 6 diş ile doğarlar.Fakat domuz 5 yaşına ulaşana kadar tüm 6 dişi göremezsiniz.

2 YAŞINDA BİR YABAN DOMUZU

Bir yaban domuzu iki yaşına başladığında alt çene hizasında tam olarak gözüken 4 dişi vardır. Birinci ve ikinci diş narin ve ufaktır.

Üçüncü diş düz iri ve üç parçalı gibi gözükür. Bu bir köprü diştir ve 2.5 yaş civarında çıkar. Dördüncü diş 2 parçalı gibi görünür ve düzleşme yıpranma gözlenmez.

3 YAŞINDA BİR YABAN DOMUZU

Yaban domuzu 3 yaşına başladığında alt çenede sıralı ve tam olarak görünebilen 5 dişi vardır.
Üçüncü diş keskin ve dardır. ( 2 yaşındaki bir domuza göre güçlenerek değişmiştir)
Dördüncü diş iki parçalı olacak ve aşınmanın sonucu iki kekin çıkıntının keskinliğini kaybettiği gözlenebilecektir.
Beşinci diş tamamen görünecek şekilde çıkmış olacak ve iki parçalı olarak aşınmamış hali ile izlenebilecek hale gelmiş olacaktır.

4 YAŞINDA BİR YABAN DOMUZU

Yaban domuzu 4 yaşına başladığında 3 parçalı ve daha iri olan altıncı dişi, iki parçasını çene hizasından göstermeye başlar.
Dördüncü diş artık hatrı sayılır ölçüde aşınmıştır ve iki çıkıntısında da kırılma sivrilme izleri göze çarpar.
Beşinci diş yavaş yavaş körelmeye başlamıştır ve aşınmalar gözle görülebilir hale gelir.

5 YAŞINDA BİR YABAN DOMUZU

Yaban domuzu 5 yaşına bastığında artık 6. dişi üç çıkıntısını da alt çene hizasına çıkarmış olur.
3. diş aşağı doğru aşınmaya başlar ve keskin eşiklerini kaybeder.
4. diş ileri derecede aşınma belirtileri gösterir. Her çıkıntısında kırıklar ve çürükler ve hatta eşiklerin hasarlanmış olduğu görülür.
5. diş aşınma belirtilerini gösterir artık ve iki çıkmasıda körelir ve kenar kırıkları gözlemlenmeye başlar.

6 YAŞINDA BİR YABAN DOMUZU

6 yıl yaşamış bir yaban domuzunda 6. diş tamamen çıkmış ve hatta aşınmanın izleride gözlemlenebilir hale gelmiştir.
4. diş çürümüş ve çoğu yerinden kırılmıştır.
5. dişte çentikler oluşmuştur. İleri seviyede aşınmıştır. Ve keskin kenarları yuvarlanmaya başlamıştır.
6. diş aşınmaya ve 3 çıkıntısındaki kenarlarından körelmeye başlamıştır.yazıkki elimizde 7 veya 8 yaşında bir domuza ait çene olmadığı için deneylerimizi devam ettiremedik. Sanıyoruz ki 7 yaşında bir domuzda gözlemler 4. dişin kırılmış ve çürümüş olabileceği, 5. dişin kötü bir durumda olacağı ve 6 dişin ise iyice körelmiş hale geldiği doğrultusunda olacaktır. Ve 8 yaşına kadar yaşamış yaban domuzunun ise halen hayatta olduğu için şanslı olduğu ve hatta 4. ve 5. dişi de hala ağzında ise iki kere daha şanslı bir domuz olduğu gözlenene bilir tahminimizce. :)Merada vurulmuş olan domuzların en çok rastlanan yaşlarınına genel olarak bir bakarsak;
2 yaşında bir yaban domuzunun göze çarpacak şekilde belirgin 4 azı dişi vardır.
3 yaşında bir yaban domuzunun göze çarpacak şekilde belirgin 5 azı dişi vardır.
4 yaşında bir yaban domuzunun göze çarpacak şekilde belirgin 5 azı dişi vardır ve 6. dişin 2 parçası gözle görülür hale gelmiştir.
5 yaşında bir yaban domuzunun ise artık 6. dişide tamamen alt çene hizasından gözlemlenebilir.
5 yaşından sonra 4. 5. ve 6. dişin aşınma oranına göre siz tahmin etmelisiniz.Bunlar bizim vurulmuş olan veya ölü bulunmuş domuzlar üzerinde yaptığımız karşılaştırma ve gözlemlerden ortaya çıkan tespitlerimizdir. Hala bu konu ile ilgili birçok çalışma ve revizyon yapılmaktadır.

Kaynak: Texasboars

Türkçeye çeviren: Deniz Diren