21 Ekim 2008 Salı
SİNAN AKYIL- SİLAHTAN KORKAN KÖPEKLER
Ümit ÖZKANAL - FERMA MI APORT MU ?
Merhabalar, yabancı bir dergiyi okurken getirme ve ferma konusunda yazılan bir makale bana oldukça ilginç geldi ve sizlerle paylaşmaya karar verdim. Şimdi size okuduklarımı özetlemeden önce birkaç soru sormak istiyorum. Lütfen yazının devamını okumadan önce bu soruları nasıl yanıtlayacağınızı düşünün ve daha sonra yazıyı okuyup yazarın görüşleriyle kendi görüşlerinizi karşılaştırın.
Sorular şöyle:
• Köpeklere getirme eğitimi verilmeli mi?
• Köpeklere getirme eğitimi ne zaman verilmeli?
• İlk yoğunlaşılması gereken eğitim ferma mı olmalı, getirme mi?
Evet sorular böyle, beni bu soruları sormaya iten ise profesyonel bir köpek eğiticisin görüşleri. Vance Butler adındaki eğitmen çoğumuzun yaptığının tam tersine en son öğretilmesi gereken şeyin getirme olması gerektiğini söylüyor. Yazara göre, getirme güzel bir fermayı tamamlayıcı olgu ama fermadan köpeğin hareketsiz kalmasından daha da önemli değil. Kendisi profesyonel bir eğitmen olduğu için eğitilmek üzere bir çok genç köpeğin getirildiğini, bu köpeklerin en büyük sorununun ise fermada çok kısa durmaları ya da hiç ferma yapmadan kokuyu alınca hemen kuşa dalmak olduğunu belirtiyor.
Bu durumun en önemli nedeni ise fermacı bir av köpeğinin ilk öğrenmesi ve uzmanlaşması gereken konunun ferma vermesi ve fermada beklemesi olması gerekirken getirme işine yoğunlaştırılmasıdır diyerek de görüşünü açıklıyor. Bu durumda bir köpek geldiğinde ise kendisinin hiçbir şekilde getirme eğitimine yoğunlaşmadığını, tüm odak noktasının ferma vermesi, fermada uzun süre, emir alana kadar beklemesi konusunda yoğunlaştığını belirtiyor.
Bu yazıda beni şaşırtan bir şey de şu oldu: Bu makaleyi yazan bir Amerikalı, dünyanın –ne yazık ki- en büyük gücü, tüm iletişim kaynakları neredeyse onların icadı ama yazar İngilizlerin fermalı köpeklerine hiçbir şekilde getirme eğitimi vermediğini yeni öğrendiğini söylüyor ve ekliyor “İngiliz avcılarının İngiliz Seter ve Pointerlerine getirmeyi öğretmemesi, hatta getirme işini eğitim olmadan yapacak olan köpeğe bile izin vermemesi çok ilginç.
Onlar getirme işini spanyel türü köpeklere odaklıyorlarmış.” Yazara göre ferma eğitimi ve yeteneğini tam kazanmadan bir köpeğin ava götürülmesi, av sırasında vurulacak olan kuşun kanat kırma olması ve de köpeğin bu kuşu yakalaması köpek için bir avantaj değil, tam tersine bir dezavantaj. Köpeğin hemen bir bağlantı yapacağını, yakalayabileceğini düşüneceğini ve bundan böyle de kokuyu aldığı anda ya ferma vermeyeceğini ya da fermayı çok kısa tutup atlayacağını söylüyor. Yazar, köpeğin ferma olgusunu içine sindirene kadar getirme ilgili hiçbir şey yapmaması gerektiğini de vurguluyor. Buraya kadar olan yazarın görüşlerinden sonra ben de kendi görüşlerimi sunmaya çalışayım.
Evet doğru, İngilizler kendi ırklarına yani İngiliz Seter ve Pointerlerine getirme eğitimi vermezler, köpeklerin sadece ve sadece fermaya odaklanmasını isterler. Avda ise yanlarında getirmede kullanacakları Spanyel türlerinden birini bulundururlar ki fermadan sonra vurulan avı getirsin. Bu durumu daha önce sizlere kendi köpeklerim hakkında yazarken de belirtmiş, en çok zorlandığım konunun getirme olduğunu vurgulamış, ancak biraz eğitimle hiçbir sorununun kalmadığını da yazmıştım.
Ferma ve getirme olgularına bakacak olursak; bana göre de ilk önemli nokta ferma, getirme işi bana göre ikinci planda ama o da yeterince olmalı. Köpek kokuyu aldığında ferma vermiyor, ava dalıyor ve uçuruyor ya da kaçırıyorsa çok uzak mesafelerden getirme işini yapsa da benim için pek makbul değil. İngilizler gibi ekonomik bir güce sahip olmadığımız için getirme için ayrı köpek bakacak da değiliz –şaka bir yana şu anda 9 aylık olan Kangalım Zara’yı da ava götürüyorum, geçen Pazar Sarıyer baraj gölüne düşen mekeyi suya girdi, yüzerek aldı getirdi, paylaşmak istedim- o halde yapmamız gereken fermalı köpeğimize de getirmeyi öğretmek olacaktır.
Burada önemli olan nokta verilen eğitimin dengesi; köpeğe ferma eğitimi verirken aynı zamanda getirme eğitimi de bir şekilde verilebilir ama odaklanılması gereken nokta ilk önce ferma olmalıdır. Yavru 2 aylıkken bize geldiğinde getirmeden önce olta eğitimi ile fermayı öğretmek, daha doğrusu içindeki ferma güdüsünü canlı tutup, geliştirmek birinci amaç olmalıdır. Bana göre bizlerin yanlış bildiği bir şey var; bize göre köpek av görmeli derken, illa ki avın vurulmasını kast ederiz, halbuki bu tam doğru değil. Köpeğin çok ava gitmesi, koku bulması, ferma yapması, avı kaldırması bunların hepsi bir deneyim.
Eğer tersi olsaydı, köpeklerine hiçbir zaman getirme eğitimi vermeyen İngilizlerin köpekleri dünya çapında bu kadar gözde olmazdı, değil mi? Bundan dolayı bence köpek ferma işini sağlama alana kadar, ferma üzerinde yoğunlaşılmalı, ferma vermesi, fermada emir almadan dalmaması sağlanmalı ama bu arada küçük küçük, çok fazla sıkmadan getirme eğitimi de verilmelidir. Tüm bunlar çok çabuk olacak şeyler değildir ama daha önceki yazılarımda da belirttiğim gibi oyun ile öğretilerek hem ferması hem de getirmesi sağlam köpekler elde edilebilir diye düşünüyorum.
Yararlı olması umuduyla…
Ümit ÖZKANAL
ERDAL ATAKAN - AV KÖPEĞİ SEÇİMİ
Köpeklerle verilen secere kağıtlarının sahte olup olmadığı nerden bilinecektir? Kimler bunun takibini yapmaktadır?Kaç avcı gelen kağıtlarda ki yazıların ne anlama geldiğini bilmektedir dolayısıyla gelen köpeklerin soyu ve av kanlı olup olmadıkları veya eğitebilirlik düzeyleri hakkında bilgi sahibidir?İşte görüldüğü gibi insanın aklına bir sürü soru gelmektedir.Şimdi sizlere David Campbell isimli bir köpek eğitmeninin bir yazısından aldığım ve çok önemli gördüğüm bir kaç cümleyi paylaşmak istiyorum;Eğitimi kolay ve iyi bir köpeğe sahip olmanın temeli yavrunun gelişmesi için sağlıklı bir ortam seçmektir. Bunu başarmak için, mümkün olan en iyi şartları seçmeye çalışırız: seceresinde iyi huylu köpeklerin yer aldığı bir köpek, ırkının çalışma standartlarına ve morfolojik standartlarına uygun bir köpek, genetik kusurları bulunmayan bir köpek… Yavrulara olumlu bir eğitim verebilecek ciddi bir üretici…Yavru satın almanın en riskli olanı, anasını ve babasını görmediğimiz, sağlık karnesi olmayan, röntgeni alınmamış (displazi – kalça çıkığı), bağlı ve yalnız kalmış, hayvan satıcısından satın alınmış bir köpektir. En emin olanı ise, çalışma ve güzellik açısından iki şampiyondan gelen, güncel bir sağlık karnesi olan, kalçası ile ilgili mükemmel bir teşhisi yapılmış, bilinçli bir yetiştiricinin ailesi içinde büyümüş, 7 haftalık satın alınmış bir yavrudur.Bu iki aşırı uç arasında birçok durum mevcuttur. Elbette ki, en kötü durumdan gelen mükemmel bir köpek veya en ideal şartlardan gelen, birlikte yaşanılmaz bir köpek bulmak mümkündür. Bunlar istisna köpeklerdir. Seçim size ait, riske mi girmek istersiniz, yoksa bütün şansları kendi tarafınıza koymak mı? Evet değerli dostlar , şunu unutmayılım ki, bizim elimizdeki secereler sadece bir kağıttan ibarettir. Ama o yavrunun üretildiği ülke de yaşayan bir avcı için referanstır. O ülkenin avcısı secerede ki köpeklerin bir avcı için ne anlama geldiğini iyi bilir.İtalya başta olmak üzere bir çok ülkede köpek yetiştiriciliği ve üreticiliği büyük rant kapısıdır. Her sene binlerce köpek üretilmekte ve bu köpekler yurt içine ve yurt dışına pazarlanmaktadır.Muhtemelen iyi damızlıklar yastık altında saklanmakta ve vasat köpekler bu ülkelerin iyi kanlarını bilmeyen yabancılara çok iyi kanlar diye büyük paralara satılmaktadır. Ya da alınan yavrular field trial soyundan gelen köpekler olup eğitimi zor olan köpeklerdir.Köpeğin field trial da şampiyon olması onun çok iyi bir av köpeği olacağı anlamına gelmez. Av köpeğinden istenen meziyetler farklıdır , field trial köpeğinden farklı.Bu işte büyük paralar döndüğünü gören bir çok kişi de , yurt dışından getirdikleri yavruları veya secereli yetişkin köpeklerinin yavrularını , şu kadar paraya getirttim, diye abartılı fiyatlarlarla reklam ederek pazarlamaktadırlar.Bunun yanında Türk avcısının köpekte ilk olarak güzelliğe baktığını anlayan köpek simsarları show tipi av köpekleri işi bilmeyen avcılara secereli diye pazarlamaktadırlar. Moldovya ,Yugoslavya , Slovenya , Macaristan , Rusya gibi ülkelerden çok ucuz fiyatlara gelen bir çok köpek simsarlar tarafından secereli diye satılmaktadır. Ama kimse bunların av kanlı olup olmadığını araştırmamaktadır. Secere onlar için yeterli olmaktadır.Değerli arkadaşlar dikkat ederseniz yazımda “av kanlı” ibaresini çok kullanmaktayım şimdi sizlere av kanlının manasını biraz açmak istiyorum.Av köpeği çalışan bir köpektir ve sert doğa şartlarında yaptığı ağır bir görevi vardır. Bu görevini sahibinden aldığı eğitim ve ırkının kalıtımsal olarak ona taşıdığı güdüleri sayesinde yapar.Kalıtım köpeklerin davranışlarını etkilemekte ve köpeğin yeteneklerini ileriki nesillere taşımaktadır. Köpek ırkları yaptıkları işlere göre çeşitli sınıflara girerler. Bazı ırklar sürü gütmekte başarılıdır, bazıları adam korumada, bazıları da bekçilik yapmada.Bu ırklar her ne kadar yaptıkları işe uygun olsalar da asıl önemli olan bu işleri nesiller boyu yapmaları ve yaptıkları bu işlerdeki yeteneklerini gelecek nesillere taşımış olmalarıdır.Çalışan soydan gelen bir köpek , yaptığı iş için alacağı az bir eğitim ile ya da hiç eğitim almadan kalıtım yoluyla evvelki kuşaklarından aldığı yeteneklerle kendine ait olan işini yapabilir ya da yapmaya çalışır. Örneğin bizim Kangal çoban köpeğimiz yüzyıllardır sürü güttüğü için her Kangal köpeği bu işi doğal olarak yapmaktadır. Fakat başka bir ırk köpekten bu iş istendiğinde muhtemelen yapamayacak ya da eğitilmesi gerekecektir. Av köpeklerinde de durum aynıdır.Av köpeği ırkları, kullanılacağı avın türüne ve avlanma şekline göre değişik görevler almışlardır. Kuş avında kullanılan ve avı bulan köpekler ile, vurulmuş avı getiren köpekler ya da domuz gibi büyük avlarda kullanılan köpekler değişik ırklardandır.Bu köpek ırkları yetiştirilmeye başlandığı yıllardan beri hep aynı işleri yapmaktadırlar. Retriever'ların avı getirmesi, pointer'ların avı bulup göstermesi gibi. Bu ırklar yaptıkları bu işlerdeki yeteneklerini yetiştirildikleri sürece geçmiş nesillerinden taşımışlar ve gelecek nesillere de taşımaktadırlar.Fakat bu ırkların bazılarının av köpeği olarak kullanılmaması , bu köpeklerle avlanılmaması zamanla ileri ki nesillerde bu köpeklerin avdan uzaklaşmasına sebep olmaktadır.
Örneğin İrlanda setter'leri ve cocker spaniel'ler güzel görünümleri nedeniyle süs ve show köpeği amaçlı kullanılmaya başlanmasından ve dolayısıyla bu köpeklerin avda kullanılmamasından, gelecek nesillerindeki içgüdüsel olarak av yapma yetenekleri azalmakta veya hemen hemen yok olmaktadır.Oysaki bir English cocker spaniel ismini bile yaptığı avın isminden alarak (woodcock (çulluk)), cocker (çullukcu) diye anılmaktadır. Bu köpek eğer çalışan bir soydan geliyorsa, çulluk avında bir numaralı fermasız bir köpektir.Fakat bugün süs köpeği amaçlı olarak üreten üreticilerden gelen cocker spaniel'ler ve bütün ırk özelliklerini taşımalarına rağmen doğal olarak av yapmamaktadırlar.Görüldüğü gibi köpeğin çalışan bir soydan gelip gelmediği yani av kanlı olup olmadığı bir avcı için çok önem taşımalıdır.
Her ırk içinde sadece av amaçlı kullanılanları da vardır , gösteri amaçlı kullanılanları da. Secereler de köpeklerin hangi amaçla kullanıldığı yazmaz. Sadece soylarında şampiyonlar varsa bize bunun hakkında biraz bilgi verebilir ki bizim dikkat etmemiz gereken kazanılan şampiyonlukların av şampiyonluğumu , yoksa show şampiyonluğumu olduğudur.Değerli arkadaşlar eğer yurt dışından köpek getirmek gibi bir karar aldıysanız o zaman mutlaka o ülkenin soyunu , av kanlarını , piyasasını , dilini iyi bilen , orda yaşayan bir avcı tanışınız olmalıdır ki sizin için yavru takibi yapabilsin ve bu yavruları çok daha ucuza alabilsin.Geçen sene bir arkadaşımız Almanya ki bir üretici ile irtibat kurmuş ve yapılan pazarlık sonucu 1200 euro ya yavru konusunda mutabık kalınmıştır. Fakat Almanya’da yaşayan ve o ülkenin piyasasını bilen bir avcı arkadaşımızın aracı olmasıyla yavru 500 euro ya alınmıştır.Görüldüğü gibi arada büyük paralar oynamaktadır.Eğer size köpek seçebilecek böyle bir tanışınız yoksa lütfen internetten , pet shoplardan veya sizin için köpek getirebileceğini söyleyen şahıslardan köpek almayınız. Yurt dışında yaşayan yakınlarınız varsa bile dediğim şartları sağlayamıyorsa, size köpek getirmelerini istemeyiniz.“Sırf köpeğim yurt dışından geldi secerelidir” diyebilmek için ne zamanınızı ne de paranızı boşa heba etmeyiniz.Eğer alacaksanız annesinin ve babasının avını bildiğiniz çevrenizdeki safkanların yavrularını alınız ki, hüsrana uğramayınız. Belki şu an için bunlara secere verilmemektedir ama umut ediyoruz ki en kısa zamanda FCI üyeliğimiz onaylanacak ve secereli veya seceresiz tüm safkanlar kayıt altına alacaktır.Bunun yanında lütfen köpeklerin güzelliklerine aldanmayınız. Unutmayınız ki köpeği güzel gösteren tipi değil sahip olduğu meziyetleridir. Köpek, yaptığı avla orantılı olarak avcının gözünde yücelir , tipiyle değil. Eğer çevrenizde yavrusunu edinebileceğiniz bildiğiniz köpekler yoksa diğer üreticilerden köpek almadan önce onları araştırınız.
Köpekleri hakkında bilgi edininiz. Avlanma şansınız varsa köpekleri ile avlanınız.Çok fazla köpeği olup , köpeklerini ava çıkarmayanlardan , sadece bunları üretim amaçlı kullananlardan yavru almayınız. Köpeklerini kuluçka makinası gibi görüp aynı köpeği devamlı çiftleştirenlerden yavru almayınız. Benim şahsi kanaatim bir dişinin hayatı boyunca en fazla iki defa çiftleştirilmesi gerektiğidir.
Fazlası dişiyi yorar , fiziğini bozar ve erken formdan düşmesini sağlar.Birde benim size en önemli tavsiyem ava çıkma şansınız yoksa bile mutlaka yavrusunu alacağınız köpekleri yerinde görünüz. Bakıldıkları ortamı ve sahibinin köpekler hakkındaki bilgisini ve tecrübesini test ediniz. Yavrular doğduktan sonra da imkanınız varsa sık sık üreticiyi ziyaret edin ve yavruların gelişimini ve hangi şartlarda yetiştiklerini dikkatle inceleyin. Ziyaret imkanınız yoksa bile sık sık fotoğraflarla bilgilendirilmenizi sağlayın.Doğacak yavruların ve annenin bakımı da yavru sizin elinize geçinceye kadar çok önemlidir. Gerçekten yavrunun gelişimindeki ilk iki ay , köpeğin sağlıklı gelişmesi , karakterinin oluşması ve ilerde vereceğiniz eğitimin kolaylığı , kısaca sorunsuz bir köpeğe sahip olmanız bakımındanda çok önemlidir. Bilinçsizce ve sağlıksız bir ortamda bakılan , sosyalleştirilmeyen ve sahiplerine erken teslim edilen köpekler ileride büyük sorun yaratabilir.
Kötü şartlarda ve bilinçsizce bakılan köpeğin yavrularından almayınız.Sözün özü bilgisine ve tecrübesine inandığınız , iyi referansları olan , size güven verebilecek , köpeklerini sağlıklı bir ortamda yetiştiren , onları kuluçka makinası olarak görmeyen ve her şeyden önce avcı olan , köpeklerini devamlı ava çıkaran ve köpeğin avcı için önemini bilen bir üreticiden köpek alınız.
Değerli arkadaşlar Ülkemize uzun araştırmalardan sonra , çok bilinçli yetiştiriciler tarafından getirtilmiş çok iyi , av kanlı safkanlarda bulunmaktadır. Şu an için bize düşen elimizde avı çok iyi olan saf köpekler varsa , bunları çiftleştirirken olabildiğince seçici davranıp, iyi köpeklere çekmek hattızatında hatıra gönüle köpek çekmeyerek kanı korumaktır.
Özellikle ülkemizde profesyonel av köpeği üreticileri ve köpek klüpleri bulunmadığından ve köpeklerin ırk özelliklerinin korunmasına önem verilmediğinden , av köpekleri avcılar arasında bilinçsizce ve ırk özelliklerine dikkat edilmeden çiftleştirilmekte , dolayısıyla alınan yavrulardan bazıları da ırk özelliklerini taşımamaktadır.Yazımı ; secere kağıdı olması bile , seceresi olduğu kanatlandığı taktirde köpekleri kayıt altına alan "American Field Dog Stud Book" adlı kuruluşun orijinal field trial kurallarında geçen bir cümle ile tamamlamak istiyorumİyi sportmenliğin olduğu yerde bir kaç kural vardır. Eğer iyi bir sportmenseniz pek çok kurala ihtiyacınız olmaz ya da insanların size ne yapacağınızı söylemesine.
